NASA tarafýndan sürekli gözlem altýnda tutulan bir asteroidin 2169 ile 2199 yýllarýnda Dünya’ya çarpabileceði ve en olasý tarihin 2182 yýlý olduðu bildiriliyor.

Gerçi asteroidin Dünya’ya çarpma olasýlýðý þimdilik 1000’de 1 olarak hesaplanýyor. Ama 2182 yýlýnda bu olasýlýk 500’de 1’in daha altýna iniyor.

Potansiyel katil, (101955) 1999 RQ36 adlý ortalama 560 metre çapýnda bir asteroid. Dünya’ya tehlikeli olabilecek kadar yakýn yörüngelerde dolanan ve gözlem altýnda tutulan yaklaþýk 2500 büyük asteroitten biri . Bunlara 236 kuyrukluyýldýzý da eklemek gerekiyor. (NASA’nýn son çalýþmalarýna göre çapý 1 km’yi aþan asteroidlerin sayýsý (en büyüðü 25 km) 500-600 kadar. Ancak daha küçük çapta olan bilinen asteroidlerin sayýsý 7000’i aþýyor.

(101955) 1999 RQ36, NASA, ABD Hava Kuvetleri ve M assachusetts Teknoloji Enstitüsü Lincoln Araþtýrma Kurumu’nun birlikte yürüttükleri Dünya’ya Yakýn Asteroid Araþtýrmalarý (LINEAR) programý çerçevesinde 1999 yýlýnda keþfedilmiþ. Güneþ çevresindeki yörüngesini 1,2 yýlda tamamlýyor. Keþfedildiðinden bu yana robot teleskoplarla 290 kez, uzay tarama radarlarýyla da 14 kez gözlenmiþ. Dolayýsýyla yörünge hareketi ve rotasý en iyi hesaplananlardan biri.

TEHLÝKE, BELÝRSÝZLÝK FAKTÖRÜNDE
Gelgelelim, kolayca hesaplanamayan bir etken, bilgisayar hesaplarýný altüst edebiliyor: Yarkovsky Etkisi. 20. yüzyýlýn baþlarýnda bir Rus inþaat mühendisinin zihin egzersizlerinin ürünü olan bu etki, Güneþ ýþýnýmýnýn küçük gökcisimlerine verdiði çok küçük ölçekli hareketle kendini gösteriyor. 10 cm ile 1 kilometre aralýðýndaki çaplara sahip gökcisimlerinin yörüngelerini saptýrabiliyor. Etkinin iþleyiþ mekanizmasý þöyle:

Güneþ’ten gelen enerjik fotonlar, kendi çevresinde dolanan bir asteroide çarptýðýnda ýsýnmasýna yol açýyorlar. Asteroid daha sonra bu ýsýyý uzaya geri yayýyor. Ancak, Dünyamýzda günün en sýcak zamanlarýnýn öðleden sonrasý ve gecenin ilk saatleri, en soðuk zamanlarýnýnsa gecenin geç sabahýn da erken saatleri olmasý gibi, asteroidlerin en çok ýsýnmýþ yaný gün batýmý ve gece tarafý, en soðuk bölgesi de gündoðumu ve gündüz (Güneþe bakan) tarafý oluyor. Dolayýsýyla asteroidlerin gece tarafýndan uzaya yayýlan radyasyon (ýsý), gün tarafýndan yayýlandan daha fazla. Bu da asteride çok hafif de olsa gün tarafýna doðru net bir itki saðlýyor. Sonuçta Güneþ çevresindeki eliptik yörüngesinin “yarým majör ekseni” (uzun yarýçapý olarak düþünülebilir) çok az geniþliyor, bu da uzun yýllar biriktikçe yörüngenin giderek deðiþmesine yol açýyor.

Ýspanyol ve Ýtalyan üniversiteleri ve araþtýrma kurumlarý ile NASA’nýn jet itki Laboratuvarý araþtýrmacýlarýndan oluþan bir araþtýrmacý ekibi, Dünya’nýn yerçekimi ve Yarkovsky etkisi nedeniyle sözkonusu asteroidin Dünya’ya yaklaþýmý sýrasýnda ortaya çýkacack belirsizlikleri hesaplamýþ.

Bilim dergisi Icarus’ta yayýmlanan araþtýrma sonuçlarý 2060 yýlýna kadar asteroidin yörüngesindeki deðiþimler fazla önemli olmayacaðýný gösteriyor. Ama 2060 ile 2080 yýllarý arasýnda Asteroid Dünya’ya yaklaþacaðý için bu deðiþimin ölçeði 10.000 kat artacak. Daha sonra 2162 yýlýnda yeni bir yaklaþýma kadar biraz daha arttýktan sonra düþmeye baþlayacak ve 2182 yýlý en olasý çarpýþma tarihi olacak!

HAZIRLIK GEREKÝYOR
Araþtýrmaya Ýspanya’nýn Valladolid Üniversitesi’nden katýlan Maria Eugenia Sansaturio’ya göre, bu karmaþýk dinamik görece büyük bir çarpma olasýlýðýný gündeme getirmenin ötesinde, asteroidin rotasýný deðiþtirmek için “ciddi” bir çalýþma sürecinin 2080 yýlýndan önce, tercihen 2060 yýlýndan önce baþlatýlmasý gerektiðini ortaya koyuyor.

Sansaturio, “Eðer bu cisim 2080’den sonra keþfedilmiþ olsaydý, onu yolundan saptýrabilmek için henüz sahip olamadýðýmýz bir teknoloji gerekirdi” diyor. Araþtýrmacý, bu nedenle günümüzde ancak 80-100 yýlý kapsayan gözlem ve çarpma projeksiyonlarýnýn daha uzun sürelere taþýnmasý gerektiðini, böylece “saptýrma” iþleminin daha mütevazi teknoloji ve bütçelerle gerçekleþtirilebileceðini vurguluyor.

ARKADA BAÞKASI VAR!
Bu teknolojilerinin ve daha geliþkin olanlarýn gerçekleþtirilmesi zorunluluðu giderek artýyor. Çünkü, eðer (101955) 1999 RQ36 bize deðmeden geçerse ya da onu bir biçimde rotasýndan çýkarabilirsek bile, bize daha iyi niþan almýþ, daha büyük birinin hedefindeyiz:

(29075) 1950 DA adlý asteroid, ilk kez 1950 yýlýnda keþfedilmiþ sonra gözden kaybolmuþ ve 2000 yýlýnda yeniden bulunmuþ. Bunun çapý ötekinin iki katý kadar. (1,1 – 1,4km). Çarpmasý büyük bir kenti haritadan silebilir, Dünya çapýnda yangýnlara, tsunamilere yol açabilir. Üstelik çarpma olasýlýðý, þimdiye kadar hesaplananlarýn en yükseði; 300’de 1. Tabii Yarkovsky etkisi son sözü söyleyecek; ama þimdilik olasý çarpýþma tarihi günü gününe hesaplanmýþ: 16 Mart 2880!

TEHDÝT KAÇ NUMARA?
Olasý çarpýþma tarihinin belirlenmesi, tabii ki çarpmanýn gerçekleþeceði anlamýna gelmiyor. Zaten bu asteroidin oluþturduðu tehdit, 10 basamaklý Torino Çarpma Tehdidi Ölçeði’nde 2.nci sýraya oturtulmuþ. Bu, 0’dan 10’a kadar uzanan basamaklara bölünmüþ bir tehdit deðerlendirme cetveli. 0: (beyaz bölge) tehdit söz konusu deðil. 1: (yeþil ) - uzak geçiþ). 2-4: (sarý) – fazla yakýn olmasa da gökbilimcilerce sürekli izlenmesi gerekir. 5-7 (turuncu):– ciddi tehdit; yakýn/çok yakýn geçiþ. Bu yüzyýl içinde çarpma olursa yerelden, dünya çapýna kadar olabilecek felaket. Ve nihayet 8-10 (kýrmýzý) – kesin çarpma. Uluslararasý iþbirliðini gerekli kýlan, yerel, bölgesel, hatta uygarlýða son verecek küresel çapta felaketler. 8. basamaktaki çarpmalar, 1000 yýlda, 9. basamaktakiler her 10.000 yýlda, 10.dakilerse her 100.000 yýlda bir meydana geliyor.

DOLABIMIZDA NELER VAR?
Neyse ki, daha vaktimiz var; ama böylesine büyük bir asteroidi (belki de o zamana kadar yeni keþfedilebilecek daha büyüklerini) yoldan çýkarmak için gereken teknolojileri oluþturmak da hayli zaman alabilir:

Teknoloji dolabýmýzda halen olanlarýn dýþýndakilerin sýnýrý þimdilik hayalgücüyle sýnýrlý.

Dünya’ya çarpma tehlikesi gösteren asteroidlere karþý önerilenler, önlerinde ya da üzerlerinde patlatýlacak nükleer bombalardan baþlýyor. Ancak bunlarýn etkisinin asteroidin kütlesi, yoðunluðu ve yapýsýna göre deðiþebileceði belirtiliyor. Nükleer silahlarýn büyük ya da “moloz yýðýný” halindeki asteroidlere karþý fazla etkili olmayacaðý, araþtýrmacýlarca vurgulanýyor.

Önerilen çareler arasýnda uydularýn çarptýrýlmasý ya da bunlardan ateþlenecek “mermiler” aracýlýðýyla asteroidlere indirilecek “kinetik enerji darbeleri” bulunuyor.

Yaratýcý bir çözüm, asteroitleri siyaha boyayarak daha fazla Güneþ radyasyonu soðurmasýný saðlamak ve böylece Yarkovsky etkisini yükseltmek.

Uzun dönemde (on yýllar hatta yüzyýllar) etki yapmak üzere güneþ yelkeni projeleri de var. Bunlardan kimisi asteroidi bombardýman edecek donanýma sahip olarak tasarlanýyor. Ýlginç bir güneþ yelkeni projesiyse 1 tonluk bir “kütleçekim traktörü”. Güneþten gelen fotonlarýn itkisiyle giderek hýzlanarak hareket edecek büyük ve hafif bir yelken ve manevra için iyon motorlarýyla donatýlacak uzay aracý, hedef asteroidin yakýnlarýna sokularak ona uygulayacaðý küçük ama sürekli kütleçekimiyle rotasýndan saptýracak.

Bazý reçeteler, yakýnlarýna gönderilecek araçlarla asteroide lazer darbeleri indirmek. Lazer ýþýnlarýnýn buharlaþtýracaðý kayalarýn, asteroide ters yönde bir itki vereceði düþünülüyor. (Ntvmsnbc)