ÝSTANBUL Sanayi Odasý’nýn (ÝSO) 42 yýldýr gerçekleþtirdiði Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluþu Araþtýrmasý’nda 2009 sonuçlarýna göre, Türkiye Petrol Rafinerileri A.Þ. (TÜPRAÞ), 15 milyar 495 milyon TL ile üretimden satýþlarda yine birinci oldu. Elektrik Üretim A.Þ. (EÜAÞ) 6 milyar 527 milyon TL ile 2’nci, OYAK Renault 5 milyar 473 milyon TL ile 3’ncü sýrada yer alýrken, ilk 500’deki þirketlerin ekonomideki küçülmeye paralel olarak satýþlarýnda azalma olduðu, ancak karlarýný yüzde 10.8, brüt katma deðeri de yüzde 6.4 oranýnda artýrdýklarý dikkati çekti. Geçen yýl olduðu gibi bu yýl da 2’nciliðe oturan EÜAÞ ayný zamanda en büyük kamu kuruluþu olurken, 2005 yýlýndan bu yana aralýksýz birinci olan TÜPRAÞ ile EÜAÞ arasýnda üretimden satýþlarda 2 iki kattan fazla fark bulunmasý dikkat çeken bulgulardan biri oldu. 3’ncü sýradaki Oyak Renault ise geçen yýl 5’inci sýrada yer almýþtý.
Satýþ azaldý, kar arttý
Araþtýrma sonuçlarýna göre, ÝSO 500 genelinde 2009 yýlýnda üretimden satýþlar cari fiyatlarla yüzde 13.1, toplam satýþ hasýlatý yüzde 12.3 ve dönem zararý ise yüzde 37.1 azalýrken, dönem karý yüzde 10.8, dönem kar ve zarar toplamý yüzde 31.4, net katma deðer yüzde 6.8 ve temel fiyatlarla brüt katma deðer de yüzde 6.4 oranýnda arttý. ISO 500’de önceki yýllarda daha çok faaliyet dýþý gelirleri ile kârlarýný artýran þirketlerin, faizlerdeki düþüþün etkisiyle ana faliyetlerinden kâra geçmeleri dikkat çekti.
Araþtýrma sonuçlarýný açýklayan ÝSO Baþkaný Tanýl Küçük, bundan bir yýl önce durumun tam tersi olduðunu hatýrlatarak yaptýðý genel deðerlendirmede þunlarý söyledi: “Ekonominin önemli ölçüde küçüldüðü 2009 yýlýnda ÝSO 500’de satýþlar önemli ölçüde düþtü, ancak daha önceki kriz yýllarýndan farklý olarak satýþlardaki düþüþe raðmen karlýlýk ve katma deðer artmýþ. 2008’de üretimden satýþlar bir önceki yýla göre yüzde 19 oranýnda artarken, dönem karý yüzde 13.3, net katma deðer de yüzde 3.7 oranýnda azalmýþtý. Dönem zararý ise yüzde 450 gibi rekor bir oranda artmýþtý.”
Satýþ karlýlýðýnda ÝSO 500 genelinde 2008 yýlýnda yüzde 3.9 olan satýþ karlýlýk oraný 2009’da yüzde 5.8’e, özel kuruluþlarda ise yüzde 3.6’dan yüzde 5.2’ye çýktý.
Büyükler daha hýzlý toparlandý
KRÝZ süreçlerinde büyük þirketlerin küçük þirketlere göre daha çok ve çabuk etkilendiðini kaydeden Tanýl Küçük þu deðerlendirmeyi yaptý: “Ancak ayný þekilde toparlanmada yine daha hýzlý ve daha iyi oluyor. 2009 sonuçlarý, 2008’e kýyasla olumlu olmakla birlikte, 2001 sonrasý dönemin en olumlu yýlý olan 2007 sonuçlarýnýn epeyce gerisindedir. Büyük kuruluþlarýn krizden daha çabuk ve çok etkilendiklerini, buna karþýn krizden çýkýþlarýnýn ve yaralarýný sarmalarýnýn da küçük ve orta ölçeklilere göre daha çabuk olduðu gözlendi.”
Finansman gideri düþtü ödenen faiz azaldý
2009 þirketler açýsýndan finansman giderleri bir önceki yýla göre yüzde 50’ler civarýnda düþtüðünü vurgulayan ÝSO Baþkaný Tanýl Küçük þöyle konuþtu: “ÝS0 500 genelinde üretimden satýþlar, satýþ hasýlatý, istihdam ve ihracat azalýrken, dönem karý, toplam kar ve katma deðerin arttýðý, dönem zararýnýn azaldýðý, mali yapýnýn bir önceki yýla göre iyileþtiðini görüyoruz. Kriz nedeni ile görülen emtia fiyatlarýndaki düþüþün yaný sýra bundaki en büyük etken 2009’da finansal giderlerin bir önceki yýla göre önemli ölçüde azalmasý. 2008 yýlýnda yüzde 57 olan ödenen maaþ ve ücretlerin net katma deðer içindeki payý 2009’da yüzde 55.6’ya, yüzde 16 olan ödenen faizlerin payý yüzde 12’ye düþerken, ana üretim faaliyetinden elde edilen karýn payý ise yüzde 27.1’den 32.4’e yükseldi. Üretim faaliyeti dýþý gelirlerdeki artýþta 2009’da net kambiyo karlarýnýn 2008’e göre yüzde 65 oranýnda artmasý etkili oldu.”
EÜAÞ kârda 500 sýra zýpladý
2009 yýlýnda en fazla kar eden sanayi kuruluþu 1 milyar 423 milyon 726 bin 131 lira ile Elektrik Üretim A.Þ. (EÜAÞ) oldu. Tanýl Küçük EÜAÞ’ýn geçen yýl karlýlýkta 500’üncü sýrada yer aldýðýný hatýrlatarak þunlarý söyledi: “Sonuçlar geldiðinde EÜAÞ’ýn üzerinde durduk. Karýndaki bu büyük artýþýn neden kaynaklandýðýna baktýk. Öncelikle 2009’da elektrik fiyatlarýnda yüzde 20 artýþ oldu. Ayrýca EÜAÞ’ýn 2008 yýlýnda 1.5 milyar TL olan borçlanma maliyetlerinin 2009’da yüzde 777.6 oranýnda azalarak 637 milyon TL’ye gerilediðini gördük. Geçen yýl karlýlýkta dikkat çeken sýçramalara bakýldýðýnda, özel kuruluþlar karlýlýk sýralamasýnda 2008’de 25’inci sýrada yer alan Arçelik, 2009’da dördüncü, Petrol Ofisi 34’üncü sýradan altýncý, sýraya yükseldi.
210 milyar lira satýþ 15.5 milyar liralýk kar gerçekleþti
Ýlk 500’ün üretimden satýþlarý toplamda 210 milyar 568 milyon TL olarak gerçekleþti.
500 büyüðün satýþ hasýlatý ise 271 milyar TL’den fazla oldu.
516 binden fazla kiþinin çalýþtýðý ilk 500 þirket toplamda 15 milyar 555 milyon TL kar elde etti.
2009’da ilk 500’ün gerçekleþtirdiði toplam ihracat 46 milyar TL’yi aþarken, toplam varlýklarýnýn büyüklüðü de 256 milyar TL’den fazla hesaplandý.
Araþtýrmada 485 özel, 15 kamu þirketi ilk 500’de yer aldý.
Çalýþan sayýsý ÝSO 500’de yüzde 5.1 azalýrken, özel sektör kuruluþlarýnda yüzde 6.7 azaldý.
Kamu kuruluþlarýnda istihdam yüzde 5.4 oranýnda arttý.(Hürriyet) |
